De onveilige thuissituatie, vroeger bij ons aan tafel

Spanning tussen ouders aan de eettafel en de voortdurende dreiging van escalatie kunnen blijvende sporen achterlaten bij de kinderen. Lees meer over een onveilige thuissituatie en emotionele verwaarlozing.

ONVEILIGE JEUGD

Inge van der Vies

10/30/20264 min read

Vroeger bij ons thuis

"Ik heb vaak mensen ontmoet die met een haarscherp geheugen over hun jeugd vertelden. Tot in het kleinste detail en uit hun allerjongste jaren disten ze mooie anekdotes en verhalen op. Waar ze waren, met wie ze waren, wat er gezegd werd en

hoe ze zich voelden.

De herinneringen aan mijn allerjongste jeugd waren in aantal nogal gering en onscherp. Een vage, kleurloze zwart-witschets, onsamenhangend en aan mooiigheid nogal matig".

Zo begint het hoofdstuk Jeugdherinneringen in mijn autobiografische roman ‘Was dit het nu allemaal waard?’

Laat ik er hier eens wat meer over vertellen.

Een gezin van zes

Vanaf ongeveer mijn tiende begon ik mij bewuster te worden van de omgeving waarin ik opgroeide. Een gezin met vader, moeder en vier dochters.

Mijn oudste zus Anja torende vier jaar boven mij uit. Dan volgde Marjam, die met anderhalf jaar verschil maar een klein treetje hoger stond. En zeven jaar na mij was daar Ellen, de benjamin.

Ik probeer mij te herinneren hoe de tafelschikking bij ons thuis was. In veel gezinnen heeft iedereen een vaste plek aan tafel, zonder dat daar ooit echt afspraken over zijn gemaakt. Toch blijkt die verdeling, vanuit het systemisch werk bekeken, een belangrijke rol te kunnen spelen in de dynamiek aan tafel, lees ik in het artikel Rust aan tafel.

Wat ik mij wél scherp, en vooral voelbaar herinner, is dat de dynamiek bij ons aan tafel door heel andere factoren werd bepaald.

De stilte aan tafel

De onzichtbare spanning tussen mijn ouders hing altijd als een donkere wolk boven de eettafel. Ze doorkliefde de stemming en bepaalde tevens de snelheid waarmee gegeten werd.

Stil, met licht gebogen hoofd boven het bord, deden wij een poging vooral niet waar te nemen wat er in de lucht hing.

Het geluid van tikkend en schrapend bestek dat het halfuurtje dat de maaltijd in beslag nam, wegtikte.

De permissie om van tafel te mogen voelde als een bevrijding. Een ontsnapping aan het ongemak en het voortdurend dreigende gevaar.

Het sleutelgat

De keren dat mijn vader ontbrak bij aanvang van het avondmaal, werden in de loop der tijd steeds frequenter. Dat kwam, althans in het begin, de sfeer wel ten goede. We babbelden er lekker op los en schepten enthousiast onze bordjes vol.

Maar dan, zo halverwege het hoofdgerecht, gebeurde het.

Gepruts aan de voordeur.

Iemand probeerde het sleutelgat te vinden, wat kennelijk niet erg wilde lukken.

Aan tafel viel het gesprek onmiddellijk stil. Gespannen wachtten wij af wat er komen ging.

Als vader eenmaal binnen was, liep hij met onvaste tred naar zijn stoel. Mijn moeder schepte nijdig zijn bord vol en kwakte het voor zijn neus.

Wij zussen wisselden snelle blikken van verstandhouding, bogen onze hoofden weer naar ons bord en begonnen gehaast door te eten.

Nee, een toetje wilden wij niet.

Het verzoek om van tafel te mogen werd op dergelijke avonden gelukkig altijd gehonoreerd.

Schuilbunkers

Nadat ieder van ons zich had verschanst in haar eigen slaapkamer, onze bunkers, barstte het feest beneden los.

Geschreeuw, gevloek en getier. Een serviesstuk dat door de kamer vloog.

Moeder, later in de keuken, getergd tot op het bot, haar frustratie en woede afreagerend op de vaat.

Vader zat dan waarschijnlijk al in zijn zetel voor de televisie, waar hij weldra in slaap zou sukkelen.

Geen reden voor ons om nog eens beneden te gaan kijken.

Morgen was er weer een dag. Wellicht zou die beter verlopen.

Veel uit mijn jonge jeugd is vervaagd, maar de herinneringen aan die eettafel niet. Die hebben zich niet alleen in mijn geheugen genesteld, maar ook hun sporen nagelaten in de vrouw die ik later zou worden.

De sporen die je meeneemt

Misschien was het bij jou thuis ook niet altijd even gezellig. Ontplofte de boel regelmatig, zonder dat je precies wist wanneer. En was je, net als wij, voortdurend op je hoede.

Wat je als kind nog niet weet, is dat die eeuwige spanning waarin jij leefde, onbewust zijn sporen achterlaat en zich ongewild nestelt in jouw systeem als volwassene.

Ze kan doorwerken in de keuzes die je maakt en de beslissingen die je neemt in het latere leven.

In mijn autobiografische roman ‘Was dit het nu allemaal waard?’ ben ik op zoek gegaan naar die sporen. Naar de invloed die mijn jeugd heeft gehad op mijn volwassen leven.

Misschien herken je iets van jezelf in mijn ervaringen. Misschien zetten mijn woorden je aan het denken over je eigen geschiedenis. Over wat jij hebt meegemaakt, en welke sporen nog altijd invloed hebben.