banner kate

banner kate

Woorden

over leven

links levensverhalen

Weg naar het noorden

Dat staat op het manuscript dat mijn broer mij in handen drukt. Ik herken het meteen. Het is het originele manuscript dat onze vader schreef in onze kindertijd en dat hij probeerde uitgegeven te krijgen. Hij wilde schrijver worden. Maar geen uitgever durfde de uitdaging met hem aan te gaan.

Intussen heeft mijn vader het aardse achter zich gelaten en is zijn zoektocht naar het Walhalla begonnen. En ik ben achter gebleven als redacteur/schrijfcoach en begeleid auteurs, bijvoorbeeld naar een uitgever. Nieuwsgierig sla ik het eerste blad om. Een filosofisch citaat. Op de achterkant van dat eerste blad nog een citaat. De proloog begint weer met een citaat en het eerste hoofdstuk weer. Poeh, dat zijn er wel erg veel. De proloog haalt nog meer filosofische inzichten aan. Hmm, de minder filosofische lezer is bij deze afgehaakt.

Maar voor wie schreef mijn vader dit eigenlijk? Welke doelgroep had hij in zijn hoofd? Ik weet het nog niet. Het verhaal handelt over een zoektocht naar de verklaring van raadselachtige tekens uit de oudheid op rotsen in Scandinavië. Op zichggenoeg voer voor een spannend avonturenverhaal. Maar pa slaat een andere weg in. Een semi-wetenschappelijk reisverhaal naar het hoge noorden, doorspekt met tal van symbolen, verteld op een bijna betoverende, sprookjesachtige wijze door een man die na een groot verlies zichzelf weer probeert te vinden. Die mix van genres maakte het voor traditionele uitgevers waarschijnlijk lastig om het in een fonds te plaatsen: die geven óf wetenschappelijke boeken uit óf reisverhalen óf sprookjes óf biografieën. Geen mix, want op welke doelgroep moet je je promotie dan richten? Dat is lastig. Maar ik ken intussen een jonge, eigentijdse uitgever die juist geïntrigeerd raakt van een mix van genres…

Ik besluit verder te lezen. De vertreltrant blijft betoverend: Noorse goden en helden wandelen door de zoektocht naar het raadsel van de rotstekeningen. Elk hoofdstukje is eigenlijk een boek op zich, bijna ‘too much’. De kracht van mijn vader, betoverende verhalen vertellen, is misschien tegelijkertijd de zwakte in het manuscript. Het blijft maar doorgaan met nieuwe, prachtige sprookjes. Waar blijft de ontwikkeling in de zoektocht? Mijn gedachten dwalen voortdurend af naar onze kampvuurtjes vroeger of naar zijn brieven: altijd een mooi verhaal. Intussen groeit mijn hoop dat ik toch iets zal kunnen met de sterke kanten van dit manuscript. Maar wat? In welke vorm zou dit verhaal een groep lezers in deze tijd aanspreken?

’s Avonds voel ik me uitgeput. Ik heb gelezen met het zakelijke oog van een uitgever/redacteur. Maar mijn hart blijft dat van een dochter die vele jaren een soort haat-liefde-relatie met haar vader had. Uit die periode en mijn therapiejaren daarna weet ik dat, wanneer ik heftige emoties niet laat stromen, me dit bakken met energie kost. Daar kan ik leeg van raken, opgebrand. De alarmbellen gaan af. En dus schrijf ik de volgende ochtend als eerste in mijn dagboek. Ik sluit mijn ogen, open mijn hart en probeer te voelen wat daar gebeurt. Ik voel vooral warme trots voor mijn vader. Ondanks alles. Ik voel ook zijn verdriet en zijn gevoel van falen als man, zo vlak na het uiteenvallen van zijn gezin. Dankbaar laat ik zijn tranen wegvoeren op de warme, trotse stroom energie, in de kleuren rood, geel en oranje, door mijn lichaam en mijn hart. De leegte in mij vult zich langzaam met nieuwe energie.

Welke weg zal ik inslaan? De weg naar het noorden?

manuscript pa 2

4 mei

Op 4 mei 1945 om acht uur in de avond
speelde de kleuter die later mijn moeder werd,
waarschijnlijk met wat zand en stokjes of steentjes
naast de barak in het Jappenkamp.

Daar had ze al drie jaar met haar babybroertje en tante
met honderden andere vrouwen en kinderen
een slaapplekje van 70 cm breed
met een sloopje
met een paar kleertjes, bord, beker en bestek erin.

Ze had geen zin gehad om te komen eten
Na drie jaar slijmerige 'blubberpap',
zonder suiker of zout,
was 'eten' een dagelijkse straf.

Ze wist niet meer hoe vader eruit zag.
Hij zat op een marineschip op zee,
hopelijk.

Ze wist niet waar moeder was.
Drie jaar geleden bracht tante moeder naar het ziekenhuis,
met een baby kwam tante weer thuis.

Ze wist niet meer wat vrijheid was.
Ze kende alleen de zanderige vlakte met houten barakken en prikkeldraad.
met vrouwen en kinderen en soldaten
met honger, angst, het zwijgen en de grappen.

Op 4 mei 2019 om acht uur in de avond
kijk ik met mijn zoontje van 10
naar de herdenking op tv.

We voelen ons dankbaar
dat die kleuter van toen
ons heeft geleerd om voluit te genieten
van bij je vader en moeder kunnen zijn
van kunnen eten wat we willen
van overal kunnen wandelen waar het mooi is
van eindeloos kunnen gamen op een tablet
van vieren wat vrijheid is.

Dank je wel, mam!

DSC 0604

Wat uit opa's kistje fladdert

Op een dag kwam ik thuis met een prachtig, oud, beschilderd, Chinees kistje. Ik plantte het pardoes voor mijn zoontje (10) op tafel: "Zo, dat is jouw erfenis van je opa." Nieuwsgierig keek hij in de kist.

Zijn opa heeft hij nooit gekend. Hij weet dat daar een reden voor was, maar de details kent hij niet. Het contact tussen mij en mijn Indische vader was altijd moeizaam geweest. Maar, door mijn inmiddels overleden, vaders huis dwalend, had ik het kistje gevuld met allemaal dingetjes, waarvan ik dacht dat een kleinzoon ze vroeg of laat wel leuk zou vinden. Een mooi zakmes, een prachtig bewerkt zilveren sigarettendoosje, een antieke bosatlas, een Japans go-spel, een mooi jeu de boules spel, etc.

Tims oog viel echter onmiddellijk op iets geheel anders. Hij stak zijn handje in de kist en haalde er het simpele beeldje uit dat ik als tiener of student ooit voor mijn vader had gekocht. We hadden in die tijd weer eens gekampeerd bij de boswachter en die verkocht dat soort beeldjes. Het was een dikke tak met inkepingen, waardoor het een beeldje geworden was van een uil. Prachtig in al zijn eenvoud. Mijn vader had het gekoesterd en een ereplekje gegeven in zijn huis, 30 jaar lang, ongeacht de aard van ons contact.

Tim liep ermee naar zijn kamertje en zette het in zijn vensterbank: "Dat vind ik móói, mama!" Met een dicht geknepen keel, gaf ik hem een knuffel. Daarop pakte hij zijn Donald Duckje weer op en vertrok weer naar Duckstad. De kist met de andere spulletjes bleef waar ik hem had neergezet.

Gisteren kwam hij uit school: "Mama, ik moet op school een monoloog houden over een foto. Ik wil een foto maken van dat uilenbeeldje uit opa's kist en daar over vertellen." Weer gaf ik hem een knuffel. "Wat een mooi idee, Tim!"

uilenbeeldje pa compr

Moeder de Vrouw

Tijdens de Boekenweek over het thema Moeder de Vrouw werk ik aan de autobiografie van mijn moeder. Urenlang interview ik haar over haar Portugese moeder, die ze verloor als dreumes in het Jappenkamp in Nederlands-Indië. Over haar oer-Hollandse, socialistische tantes en pleegmoeders en de afwezige zeemannen. Als twee vriendinnen kletsen we over haar vrijgevochten studententijd en seksuele revolutie. Over hoe ze verliefd werd op pa en over zijn eigenaardigheden. Wanneer we bij mijn kindertijd aankomen, ben ik ineens weer dat kleine meisje op de zakjes Katjadrop: kogelrond bolletje met twee pikzwarte staartjes.

Ik vind het veel moeilijker om mijn moeder te interviewen, dan welke klant dan ook. Niet vanwege emoties of zo, maar puur omdat ik de meeste verhalen al ken. Ik ben geneigd om de beelden zelf in te vullen uit mijn herinneringen, in plaats van ze te bevragen en te noteren in haar woorden. Ook sommige conclusies trek ik zelf en pas tijdens het redigeren vraag ik me af of ze wel kloppen met de hare. Welke blinde vlekken heb ik nog meer als dochter, die ik als biografe normaliter niet heb?

Maar het belangrijkste is dat ik intens geniet van de tijd die we hiervoor samen doorbrengen. In haar huis, met al haar herinneringen om zich heen. De koffiemolen waar haar tante tijdens de hongerwinter keiharde bonen en andere gedroogde peulvruchten in maalde. Het zilveren bedeltje dat ze op straat vond toen ze het kamp uit kwam. Het oude, benen mahjongspel waarmee we avond aan avond plezier hadden als jong gezin. De emaille pannetjes waar ze als student op kamers al in kookte. Terwijl ze allemaal door onze handen gaan, fotografeer ik alles om het boek straks mee te kunnen illustreren

In deze uren zie ik in haar glunderende warmte weer een glimp van de moeder die ze ooit was: zo toegewijd om haar kinderen door te geven waar zíj intens van genoot: de kleine, maar waardevolle dingen van het leven die je deelt met de mensen waar je hart naar uit gaat.

Dank je, mams!